Cẩm nang thiết kế ánh sáng: bố trí các lớp sáng trong mọi căn phòng

Thiết kế ánh sáng theo lớp nghĩa là mỗi căn phòng có nhiều nguồn sáng với vai trò khác nhau, thay vì một bóng đèn trần chiếu sáng mọi thứ. Thông thường có ba lớp: ánh sáng chung để đi lại, ánh sáng tác vụ cho việc cụ thể như nấu ăn hay đọc sách, và ánh sáng điểm nhấn để tạo chiều sâu, không khí. Khi bật tắt từng lớp theo nhu cầu, cùng một căn phòng có thể sáng rõ để làm việc hoặc dịu nhẹ để thư giãn.

Ba lớp ánh sáng là gì

Lớp 1: ánh sáng chung

Đây là lớp nền, giúp bạn nhìn rõ và đi lại an toàn. Có thể là đèn ốp trần, đèn âm trần (downlight) chia đều, hoặc đèn hắt trần gián tiếp. Mục tiêu là sáng đều, không có vùng tối quá rõ, không chói mắt.

Lớp 2: ánh sáng tác vụ

Ánh sáng tập trung vào nơi bạn làm việc cụ thể: mặt bếp, bàn học, gương trang điểm, đầu giường đọc sách. Lớp này cần đủ sáng và đặt đúng chỗ để không có bóng đổ lên vùng làm việc. Ví dụ đèn dưới tủ bếp trên chiếu xuống mặt đá giúp không bị chính bóng người che khi thái rau.

Lớp 3: ánh sáng điểm nhấn và trang trí

Đèn rọi tranh, đèn hắt kệ, đèn chân tường, đèn thả trang trí. Lớp này không cần nhiều về lượng sáng nhưng tạo ra sự tương phản, chiều sâu và cá tính cho căn phòng. Thiếu lớp này, phòng dễ trông phẳng và giống văn phòng.

Các thông số cần hiểu khi mua đèn

Một nguyên tắc nên theo: trong cùng một không gian nhìn thấy nhau, giữ nhiệt độ màu đồng nhất. Phòng khách ánh vàng mà hành lang ánh trắng xanh sẽ tạo cảm giác lệch lạc. Màu sơn tường cũng thay đổi theo ánh đèn; khi chọn màu hãy thử dưới chính loại đèn sẽ dùng, như hướng dẫn trong cẩm nang chọn màu sơn nội thất.

Bố trí ánh sáng theo từng phòng

Phòng khách

Ánh sáng chung có thể là đèn hắt trần hoặc downlight bố trí theo lưới đều. Ánh sáng tác vụ là đèn cây cạnh sofa để đọc sách. Điểm nhấn là đèn rọi tranh, đèn kệ tivi, đèn bàn nhỏ trên tủ. Tránh đặt downlight ngay trên đầu chỗ ngồi xem tivi vì gây chói khi ngả lưng.

Bếp và phòng ăn

Bếp cần ánh sáng tác vụ mạnh nhất trong nhà: đèn dưới tủ bếp trên, đèn trong máy hút mùi, đèn thả trên đảo bếp. Bàn ăn nên có đèn thả treo thấp vừa phải để ánh sáng tập trung vào mặt bàn, không chói mắt người ngồi. Ánh sáng chung trong bếp nên trung tính để nhìn đúng màu thực phẩm.

Phòng ngủ

Ưu tiên ánh sáng ấm, có thể giảm độ sáng. Đèn đọc sách đầu giường nên có chùm sáng hướng xuống, để người nằm bên cạnh không bị chói. Đèn ngủ chân giường hoặc đèn cảm biến chuyển động dưới gầm giường giúp đi lại ban đêm mà không cần bật đèn trần.

Phòng tắm

Đèn hai bên gương hoặc đèn viền gương chiếu sáng đều khuôn mặt, tốt hơn đèn chiếu từ trên đầu xuống tạo bóng dưới mắt. Đèn phải đạt chuẩn chống nước phù hợp với vị trí lắp đặt. Xem thêm ý tưởng trong bài cải tạo phòng tắm từ bình dân đến cao cấp.

Hành lang, cầu thang

Đèn hắt chân tường hoặc đèn bậc cầu thang an toàn và đẹp hơn một bóng đèn trên trần. Công tắc hai chiều ở đầu và cuối cầu thang là bắt buộc nên có; cảm biến chuyển động rất tiện cho người già.

Chia công tắc và mạch điện thông minh

Thiết kế lớp sáng chỉ có ý nghĩa khi mỗi lớp được điều khiển riêng. Khi làm điện, hãy chia mạch theo lớp: một công tắc cho đèn chung, một cho đèn hắt, một cho đèn rọi. Công tắc đặt ở lối vào phòng, ở độ cao dễ với tay. Nếu muốn tạo các “kịch bản” như xem phim, ăn tối, tiếp khách chỉ với một nút bấm, công tắc thông minh và đèn điều chỉnh được là lựa chọn; bài tích hợp công nghệ nhà thông minh có hướng dẫn cho chủ nhà mới.

Tận dụng ánh sáng tự nhiên

Ánh sáng tự nhiên là lớp sáng đầu tiên và rẻ nhất. Nhà phố Việt Nam thường hẹp và sâu, phần giữa nhà tối; giếng trời, ô thoáng cầu thang, vách kính và gương đặt đối diện cửa sổ giúp đưa ánh sáng vào sâu hơn. Đồng thời cần chắn nắng hướng Tây bằng rèm, lam hoặc cây xanh để tránh nóng và chói.

Ánh sáng ngoài trời và lối vào

Ánh sáng không dừng ở cửa chính. Đèn cổng, đèn bậc thềm và đèn sân vườn giúp người về nhà buổi tối không vấp ngã, đồng thời làm mặt tiền có chiều sâu. Đèn ngoài trời cần chuẩn chống nước, chống bụi phù hợp và nên dùng cảm biến ánh sáng hoặc hẹn giờ để tự bật khi trời tối. Với ban công và sân thượng, đèn hắt chân tường, đèn chiếu cây hoặc dây đèn trang trí ánh ấm tạo không khí thư giãn hơn một bóng đèn pha trắng.

Lỗi thường gặp

• Lắp quá nhiều downlight thành hàng dày đặc trên trần, phòng sáng gắt như cửa hàng.
• Chỉ có một công tắc cho tất cả đèn trong phòng.
• Pha trộn đèn vàng và đèn trắng ngẫu nhiên.
• Chọn đèn rẻ có độ hoàn màu thấp, làm màu da và đồ vật trông xám xịt.
• Quên đèn tác vụ ở bếp, khiến bóng người che mặt bếp khi nấu.